Maatwerk bij schulden onder zwerfjongeren: hoe zit het?

23-07-2019
Werk & inkomen
Wonen

Regioplan onderzocht de mogelijkheden en knelpunten in maatwerk voor zwerfjongeren met schulden in opdracht van het Ministerie SZW. Centraal stond de vraag: welke maatwerkoplossingen zijn er bij incasso’s van overheidsinstanties bij schulden van zwerfjongeren en hoe loopt dat? Aan het woord is Marjolein Bouterse van Regioplan. Zij onderzocht deze vraag samen met haar collega.

Kun je wat meer vertellen over het onderzoek?

'Overheidsinstanties die schulden innen, willen deze schulden graag maatschappelijk verantwoord incasseren, bijvoorbeeld door maatwerk te bieden waar dat nodig is. Het ministerie wil graag weten hoe dit proces beter kan en wij hebben dit onderzocht. Hiervoor spraken wij met beleidsmakers en uitvoerders bij Belastingdienst, CAK, CIJB, DUO en UWV en met professionals in de (schuld)hulpverlening aan zwerfjongeren”, vertelt Marjolein. “We zijn uitgegaan van de problemen waar zwerfjongeren tegenaan lopen, maar omdat de overheidsinstanties geen doelgroepenbeleid voeren, zijn de uitkomsten breder toe te passen. Voor kwetsbare jongeren gelden de bevindingen ook.'

Welke knelpunten zijn jullie tegengekomen?

'In het rapport zijn ze uitgebreid beschreven, maar eigenlijk kun je ze samenvatten in drie knelpunten. Het aangeboden maatwerk bij de instanties is onvoldoende ingericht op de complexiteit van schulden van zwerfjongeren. De meeste maatwerkmogelijkheden werken vooral voor enkelvoudige problematiek. Het systeem gaat uit van een burger die de administratie behoorlijk op orde heeft met één schuld bij één instantie. Een zwerfjongere heeft dit niet. Zijn situatie is complex. Er zijn geen papieren of administratie. Laat staan dat de jongere zicht heeft op welke formulieren hij moet invullen. Veel jongeren hebben al een keer een regeling gehad of hebben (onbedoeld) een fraudestempel. Het systeem van innen past niet bij de problemen van deze jongeren. Zelfs met een hulpverlener naast de jongere is het systeem niet berekend op complexe problematiek', zegt Marjolein.

Marjolein gaat verder: 'Tweede knelpunt is de inschrijving in het BRP na enige tijd uitgeschreven te hebben gestaan. We spraken met hulpverleners. Allen gaven aan dat als een jongeren ingeschreven is, rust en stabiliteit belangrijk is. Maar eenmaal ingeschreven gaat het systeem aan het werk om alle incasso’s te innen. Er volgt een bulk aan brieven of een beslaglegging. Daar waar rust en stabiliteit belangrijk is, krijgt een jongere dus te maken met flinke stressfactoren. Als laatste knelpunt, de obstakels die sommige gemeenten opwerpen voor de toegang tot de schuldhulpverlening. Gemeentes die wel een speciaal traject voor kwetsbare jongeren hebben, krijgen het dan weer niet geregeld bij de overheidsinstanties die op hun beurt weer vasthouden aan de regels.'

Jullie hebben een wegwijzer gemaakt. Waarom en wat kun je ermee?

'De wegwijzer geeft inzicht in de verschillende systemen van de instanties die geld innen bij jongeren. Wij merkten dat het succes van maatwerk in sommige gevallen ook persoonsgebonden is. Welke medewerker van de instantie krijg je aan de lijn? Houdt die zich aan de regels of denkt de persoon mee? Dan is het handig om als hulpverlener inzicht te hebben in hoe het proces in elkaar zit en wat mogelijk is. Je gaat dan beter voorbereid het gesprek in en kunt makkelijker de verbinding leggen met de overheidsinstanties en meepraten over de mogelijkheden. Een voorbeeld: Duo heeft tien kantoren. Je kunt natuurlijk bellen, maar als er een kantoor bij jou in de buurt is, is het wellicht makkelijker om persoonlijk langs te gaan om een afspraak te maken voor een betalingsregeling.'

Meer informatie