NewFuture Haarlem: jongeren werken aan een schuldenvrije toekomst

Netwerk & vrije tijd
Onderwijs
Werk & inkomen

Jongeren met problematische schulden kunnen in de gemeente Haarlem terecht bij de NewFuture-aanpak. Samen met een trajectbegeleider werken ze aan het verbeteren van hun bestaanszekerheid én aan een toekomstplan. Binnen dat traject koopt de gemeente de schulden af, waardoor de jongere alleen nog de gemeente als schuldeiser heeft. Ook afgelopen jaar, in 'coronatijd', hebben veel jongeren hun schuld volledig afbetaald.

Veel jongeren met problematische schulden kunnen niet goed geholpen worden in de reguliere schulddienstverlening. Deze jongeren hebben vaak structurele problemen, soms op meerdere leefgebieden tegelijk. Voor deze doelgroep (tot 27 jaar) is de aanpak NewFuture ontwikkeld, vertelt Corinne Visser, senior beleidsadviseur bij de gemeente Haarlem. 'Deze jongeren hebben geen stabiel inkomen, of geen startkwalificatie. Ook zien we veel jongeren met een jeugdzorgverleden. Als je dan alleen iets aan de schulden doet, los je uiteindelijk niets op.' Voor Anne Goené, adviseur jongeren en schulden, gaat het in de kern over bestaanszekerheid. 'Schulden zijn vaak een gevolg of symptoom van onvoldoende bestaanszekerheid. We komen er steeds meer achter dat het daarom draait: stabiele huisvesting, voldoende en voorspelbaar inkomen en toegang tot zorg.'

Dit was voor de gemeente Haarlem de reden om samen te werken met meerdere organisaties, in de vorm van een driehoek: jongeren, netwerkpartners en gemeente. De netwerkpartners gaan met de jongeren aan de slag, de gemeente faciliteert, subsidieert, coördineert en neemt de schuldhulpverlening op zich. Daarbij helpt het dat de gemeente Haarlem al sinds 2017 een visie van netwerksamenwerking omarmt, vertelt Corinne. 'Wij gaan uit van de expertise en professie van de partners. Die willen we zo goed mogelijk benutten.' Anne ziet dat dit leidt tot veel vertrouwen in de professionals. 'Soms denkt een hulpverlener bijvoorbeeld dat het noodzakelijk is om af te wijken van een regel in de Participatiewet. De klantmanager neemt dat serieus en kijkt welke mogelijkheden er zijn binnen de wet en het beleid van de gemeente.'

Plan voor een toekomst zonder schulden

Hoe werkt de NewFuture aanpak? Na aanmelding gaat een trajectbegeleider met de jongere — en eventueel de hulpverlener die de jongere heeft aangemeld — in gesprek. Deze trajectbegeleiders zijn hulpverleners van de organisatie PerMens (voorheen Streetcornerwork). Samen wordt bekeken of er ook op andere leefgebieden problemen zijn. 'Onze ervaring is dat jongeren bij de aanmelding vaak aangeven alleen problemen te hebben met schulden', vertelt Anne, die zelf ook als trajectbegeleider heeft gewerkt. 'Maar vaak ziet de trajectbegeleider dat er meer onder zit. Die investeert dan in de vertrouwensband. Als het vertrouwen er is, gaan jongeren meer vertellen, ontstaat er een hulpvraag en kunnen we andere hulpverlening inzetten.'

Samen met de jongere maakt de trajectbegeleider de papieren rondom de schuldenproblematiek in orde. Dan volgt een gesprek met een schulddienstverlener en gaat de gemeente aan de slag met een schuldenregeling. De trajectbegeleider stelt samen met de jongere een hulpverleningsplan op, gericht op bestaanszekerheid. Ook gaan ze aan de slag met duurzame gedragsverandering bij de jongere: het aanleren van (financiële) vaardigheden en het versterken van het geloof in het eigen kunnen. Maar minstens zo belangrijk is het toekomstplan, legt Anne uit. 'Wat zijn je dromen? Waar wil je over vijf jaar zijn? Dat wordt de stip op de horizon, waar de jongere in concrete stappen naartoe gaat werken.'

Samenwerking met andere hulpverleners

Als de jongere ook andere hulpverlening krijgt, bijvoorbeeld vanuit het CJG, de jeugdhulp of verslavingszorg,   werkt de trajectbegeleider nauw samen met de betrokken hulpverlener. 'Met de bekende netwerkpartners loopt dat soepel', vertelt Anne. 'Daar loont de jarenlange investering. Bij nieuwe partners stemmen we af. Wij willen niet teveel overnemen, en we willen jongeren niet belasten met teveel verschillende partijen. Tegelijkertijd heeft iedere hulpverlener een eigen opdracht. Dus we vragen wat een hulpverlener kan doen. Daarbij gaan we altijd uit van het belang van de jongere.'

De voortdurende betrokkenheid van de trajectbegeleider is belangrijk omdat het afbetalen van de lening aan de gemeente drie jaar duurt. De meeste andere hulpverleners zijn binnen die periode weer weg. Als een hulpverlener afsluit, is er een gesprek met de jongere en de trajectbegeleider over wat nog aandacht vraagt en hoe de trajectbegeleider dat kan overnemen.

Gemeentelijke ontschotting

Integrale ondersteuning, op alle leefgebieden van een jongere, betekent veel samenwerking tussen professionals vanuit verschillende organisaties. Anne ervaart dat dit vaak goed gaat. 'De onderlinge contacten zijn er al, net als de multidisciplinaire overleggen. En professionals denken niet in schotten: als een hulpverlener een dakloze jongere krijgt, gaat die gewoon aan de slag met het op orde krijgen van huisvesting, financiën en zorg.' Deze integrale aanpak werkt door naar de gemeentelijke organisatie, ziet zij. 'De trajectbegeleiders hebben tweewekelijks casuïstiekoverleg met de schulddienstverlening. Daarin worden ook de dilemma's in de praktijk besproken. Hiermee worden de schotten binnen de gemeente bespreekbaar gemaakt.'

'Deze ontschotting is een dagelijkse struggle en vraagt veel interne communicatie', voegt Corinne toe. 'Dit gaat immers ook over capaciteit, kostenplaatjes en budgetten. Het jongerenwerk valt bijvoorbeeld onder de afdeling Jeugd, en die zit ook nog in een budgettair lastige positie. De schotten zijn nog niet weg, maar we zien steeds beter hoe we elkaar als afdelingen kunnen versterken.'

Implementeren en monitoren

Op verschillende manieren wordt de voortgang van de trajecten van de jongeren gemonitord. De jongeren vullen op drie momenten vragenlijsten in over hun mentale beleving: aan het begin, als de schuldregeling van kracht is en aan het einde. Ook worden doorlooptijden bijgehouden, en de ontwikkeling van een jongere: met welk inkomen of opleiding komt die binnen en hoe stroomt hij uit? 'Zo blijven we constant in ontwikkeling', vertelt Anne. 'Als we zien dat iets niet werkt, proberen we wat anders. Als iets wel werkt, hanteren we dat als werkwijze.'

De NewFuture-aanpak is mede geïnspireerd door de ervaringen met het Jongeren Perspectief Fonds in Den Haag. Maar zo'n aanpak is niet zomaar overdraagbaar, benadrukt Anne. 'De lokale structuren zijn overal anders. Het is daarom goed om naar de jongerenketen in een gemeente te kijken. En hoe is bijvoorbeeld de schuldhulpverlening georganiseerd: bij de gemeente of bij een netwerkpartner?'

Het belangrijkste is dat de professional weet hoe die contact kan leggen met jongeren. 'Dat is wat de trajectbegeleiders onderscheidt, en die kennis nemen ze mee naar de gemeente. Andersom leren zij van de gemeente over de wet- en regelgeving rondom financiën en schuldhulpverlening.'

Resultaten en draagvlak

De gemeente houdt de afbetalingen door de jongeren bij. Corinne is trots op de jongeren. 'Zelfs in dit 'coronajaar' hebben veel jongeren het tot een definitieve afbetaling gered.' Daarbij ziet de gemeente dat steeds meer hulpverleners NewFuture kennen, en dat er veel 'bijvangst' is waar de gemeente ook mee aan de slag gaat: jongeren die geen problematische, maar wel risicovolle schulden hebben.

Het draagvlak voor NewFuture is mede daardoor groot, ook in bijvoorbeeld de gemeenteraad. Dat is ook voor de financiering belangrijk, legt Corinne uit. 'Afgelopen jaar moesten we ontzettend worstelen om het budget bij elkaar te halen. Maar inmiddels zijn we de projectfase voorbij. NewFuture is nu structureel onderdeel van onze dienstverlening.'