Ontschotting en samenwerking

Een van de projecten binnen de pilot 'Werken met een toekomstplan' is van 's Heeren Loo, locatie Auriga in Dordrecht. Mark Smit, jongeren- en jobcoach, ziet ontschotting en meer samenwerking als de belangrijkste opdrachten.

Het LeerWerkPlein Auriga biedt dagbesteding, arbeidstraining en jobcoaching aan jongeren met een licht verstandelijke beperking (lvb) met bijkomende gedragsproblematiek. Mark Smit weet hoe belangrijk ontschotting van de hulp is voor deze doelgroep. Zo begeleidde hij als jobcoach een jongere bij wie er iets speelde in de thuissituatie. Smit wilde korte hulp bieden in het gezin, juist om ervoor te zorgen dat het met de jongere op z'n werk goed zou blijven gaan. 'Maar de kaders van een re-integratietraject boden daarvoor geen ruimte. Jobcoachtrajecten zijn gericht op de werksetting, niet op de thuissituatie.' Uiteindelijk heeft Smit toch hulp geboden. 'Maar ik kon het niet declareren. Dus dan maar in mijn eigen tijd, of die van mijn baas.'

Hulpverlening op maat

Versnipperde hulp en verkokerde budgetten belemmeren vaak hulpverlening op maat. Bij een bijeenkomst van alle deelnemers aan de pilot 'Werken met een toekomstplan' stelde een van de jongeren van het LeerWerkPlein daarom voor om een 'switch-indicatie' in te stellen. Een indicatie voor bijvoorbeeld zowel jeugdhulp als ggz, waarbij zij zelf kan aangeven wanneer ze behoefte heeft aan welke hulp. 'Net als bij de huisarts', zegt Smit. 'Je staat ingeschreven en je bepaalt zelf wanneer je de huisarts nodig hebt.'

De switch-indicatie

Lees meer Bekijk alle verhalen

Uitkering terugbetalen

Zeker bij jongeren met een licht verstandelijke beperking is het belangrijk om goed aan te sluiten bij hun behoeften en capaciteiten, weet Smit. Bijvoorbeeld als het gaat over het vinden van werk. Brian (20) is een van de jongeren op het LeerWerkPlein. Onlangs had hij een proefplaatsing bij een bedrijf, om te kijken of het een geschikte werkplek is. 'Maar het werk was te zwaar, ik hield het niet vol', vertelt Brian. 'Ik vond het moeilijk om dat te zeggen. Uiteindelijk heb ik dat wel gedaan, maar toen kreeg ik een waarschuwing van de sociale dienst. Als ik zou stoppen, moest ik mijn uitkering terugbetalen. Terwijl ik nog in mijn proeftijd zat.'

Het systeem is niet voldoende ingericht op de ondersteuning die lvb-jongeren vaak blijvend nodig hebben, ziet Smit. Tegelijkertijd heeft hij ook goede ervaringen, waarbij oplossingen buiten het systeem zijn gevonden. Zo werkt de gemeente Dordrecht met één partij voor jobcoaching. Toen een van zijn jongeren aan het werk ging, zou na een paar weken een regisseur langskomen om te beoordelen of die jongere jobcoaching nodig had. 'Maar deze jongere zat al bij ons in een traject, en wilde de begeleiding bij dezelfde persoon houden. Ook de werkgever vond dat wenselijk. Daarbij kan je met onze doelgroep niet weken wachten met jobcoaching, dan zitten ze allang weer thuis.' Smit belde met de gemeente en legde de situatie uit. Nog voordat de jongere begon met werken, was het geregeld.

Keuzes voor de toekomst

'Toekomstgericht werken' betekent voor Mark Smit en zijn collega's ook dat de hulpverlening en begeleiding uitgaan van de motivatie van de jongere zelf. 'Zeker bij onze doelgroep is progressie in hun ontwikkeling voor een heel groot deel afhankelijk van die motivatie. Als zij niet willen, wat kom ik dan doen? Dan ga ik een uur zitten, zetten zij hun masker op, en als ik weer weg ben, gaan ze op de oude manier verder.' Tegelijkertijd kunnen jongeren niet altijd weten wat goed voor hen is. 'Welke 18-jarige kan volledig op eigen benen staan, en de juiste keuzes maken over zijn toekomst? Dat kan geen enkele 18-jarige. En dan zijn lvb-jongeren cognitief nog een paar jaar jonger.'

Ook Brian weet hoe moeilijk dit is. 'Als je 18 wordt, moet je ineens van alles regelen. Elke rekening komt direct bij jou binnen. Gelukkig had ik een bewindvoerder. Hij was al voor mij aan het sparen, bijvoorbeeld voor als ik een eigen huisje heb. Maar zonder bewindvoerder was het heel lastig geweest.'

Voor professionals is het de kunst om de juiste kaders te creëren voor deze jongeren, zegt Smit. Daarbinnen kunnen jongeren eigen keuzes maken, en worden ze behoed voor te grote risico's. 'Dat vraagt veel creativiteit en meebewegen van professionals. Maar als wij dat al lastig vinden, dan heeft een werkgever daar nog veel meer moeite mee.'

Partijen bij elkaar brengen

Daarmee komen we op de andere doelstelling: samenwerking tussen al die partijen die betrokken zijn bij een jongere. Naast onderwijs- en zorgpartners zijn dat bijvoorbeeld het UWV, woningcorporaties en werkgevers. Smit ziet hen allemaal als deelnemers aan een 'pedagogisch spel', met een uitgebreide gebruiksaanwijzing van de jongere. 'Die moeten we van tevoren heel goed lezen, en dan gaan we met elkaar het spel spelen.' Daarvoor is ook kennis nodig, bijvoorbeeld over de lvb-doelgroep. Als onderdeel van de pilot wil Auriga al die partijen bij elkaar brengen. 'Onze gedragswetenschapper neemt hen vervolgens mee in het brein van onze jongeren: hoe zit dat in elkaar?'

Verantwoordelijkheden opbouwen

Vervolgens moet die samenwerking concreet vorm krijgen in de pilot. Mark Smit ziet een project voor zich waarbij het LeerWerkPlein met een nabijgelegen vso-school een stageprogramma voor 17-jarigen bij een bedrijf in de buurt opzet, samen met de gemeente en een organisatie als MEE. Door al die partijen te verbinden, krijgen jongeren ondersteuning op maat. Vanuit het onderwijs en de jobcoaching, en in de thuissituatie. Met de gemeente kan veel voorwerk worden gedaan voor de overgang naar 18 jaar, bijvoorbeeld voor een uitkering, een beoordeling arbeidsvermogen, of een indicatie voor dagbesteding. 'Met zo'n arrangement gaan partijen beter samenwerken en staat de jongere echt centraal', zegt Smit. 'En als een jongere dan 18 wordt, is de drempel voor die voorzieningen niet meer zo hoog.'

Op deze manier worden jongeren beter voorbereid op hun zelfstandigheid, denkt Smit. 'Het gaat om een opbouw van de verantwoordelijkheden die deze jongeren te wachten staan. Maar dan op een veilige manier, waarbij jongeren meer tijd krijgen en fouten mogen maken. Dat is een toekomstplan: op een duurzame manier met een jongere naar de toekomst toewerken.'